Tuần qua, Goldman Sachs nâng dự báo EPS của Figure Technologies. Chỉ vài ngày sau, công ty này công bố lượng cho vay khởi tạo đạt mức kỷ lục. Hai tín hiệu đến cùng lúc, khiến nhiều người vội kết luận rằng Wall Street đã chính thức ôm lấy blockchain.
Tôi không vội. Tôi đọc lại bản tin và tự hỏi: blockchain mà họ đang nói đến, có phải thứ mà cộng đồng tiền mã hóa vẫn gọi là 'phi tập trung' không?
Figure Technologies là một công ty fintech có trụ sở tại Mỹ, hoạt động chính trong lĩnh vực cho vay thế chấp nhà — hay còn gọi là HELOC — và tái cấp vốn cho các khoản vay sinh viên. Điểm đặc biệt: họ xây dựng nền tảng cho vay trên Provenance, một blockchain riêng được phát triển bằng Cosmos SDK.
Nhưng Provenance không giống Ethereum hay Solana. Đó là một chuỗi được phép — permissioned chain — nơi chỉ có một nhóm validator được lựa chọn mới có quyền xác thực giao dịch. Không có thợ đào, không có người đặt cọc ẩn danh, không có hợp đồng thông minh mở cho tất cả mọi người. Nói thẳng: đây là một cơ sở dữ liệu phân tán có kiểm soát, được thiết kế để phục vụ các quy trình tài chính truyền thống, chứ không phải để thay thế chúng.
Figure từng có tham vọng niêm yết thông qua một thương vụ SPAC vào năm 2021, nhưng kế hoạch bị trì hoãn. Điều đó giải thích vì sao một dự báo EPS từ Goldman Sachs lại được chú ý đến vậy — nó giống như một bài kiểm tra thị trường trước một đợt IPO tiềm năng.
Câu chuyện ở đây không nằm ở công nghệ mới. Nó nằm ở cách Figure dùng blockchain để cắt giảm chi phí vận hành.
Trong một quy trình cho vay truyền thống, bạn có thể phải chờ đợi ba đến bảy ngày để ngân hàng xác minh thu nhập, định giá tài sản, rà soát pháp lý và ký hợp đồng. Figure dùng sổ cái chia sẻ để kéo thời gian đó xuống còn vài phút. KYC, AML, hợp đồng, dấu vết thanh toán — tất cả được ghi nhận trên một nguồn dữ liệu duy nhất. Các bên tham gia, từ ngân hàng cấp vốn, quỹ mua nợ, đến cơ quan quản lý, có thể truy cập vào cùng một bộ hồ sơ mà không cần đối chiếu qua lại.
Đó là một cải tiến quy trình. Nhưng nhìn từ bên ngoài, nó giống như 'blockchain đang thay đổi ngành cho vay'. Cả hai đều đúng, chỉ là câu chuyện trở nên đẹp hơn thực tế.
Trong khi đó, các giao thức DeFi như Aave hay Compound vận hành trên public blockchain với hàng chục tỷ đô la giá trị khóa lại — không cần xin phép ai. Họ không có KYC, nhưng họ cũng không thể chặn một giao dịch khi tòa án yêu cầu. Figure chọn con đường ngược lại: sự tuân thủ trước, sự phi tập trung sau, và thực ra thì 'sau' — rất lâu — vẫn chưa thấy đâu.
Kỷ lục về lượng cho vay mới là một tín hiệu đáng chú ý. Nó cho thấy Figure không còn ở giai đoạn thử nghiệm. Họ đã có một hệ thống vận hành trơn tru, đủ để chịu tải quy mô lớn. Nhưng tôi không thấy con số nào về chất lượng khoản vay: tỷ lệ quá hạn, tỷ lệ vỡ nợ, dự phòng rủi ro. Khi một công ty tăng trưởng nóng về doanh số, điều đầu tiên tôi muốn kiểm tra là họ có đang nới lỏng tiêu chuẩn cho vay hay không.
Đây là thứ mà những người săn câu chuyện 'institutional adoption' thường bỏ qua. Họ thấy logo Goldman Sachs trên báo cáo phân tích và nghĩ rằng thị trường tiền mã hóa sắp được chứng thực. Không. Goldman Sachs đang nâng dự báo cho một công ty cho vay tiêu dùng có dùng sổ cái phân tán. Nó không liên quan đến việc mở một vị thế Bitcoin, hay công nhận DeFi là một hệ thống tài chính song song.
Sự mỉa mai nằm ở chỗ: Figure càng thành công, thuật ngữ 'blockchain' càng bị kéo ra xa khỏi gốc rễ của nó. Những người ủng hộ tiền mã hóa có thể coi đây là chiến thắng. Nhưng thực chất, Figure là một trung gian tài chính có kiểm soát. Họ chọn validator, họ vận hành hạ tầng, họ có thể từ chối một khách hàng nếu không đạt tiêu chuẩn KYC. Một blockchain công khai không cho phép điều đó. Vậy giá trị của Provenance nằm ở đâu? Nó nằm ở việc tạo ra một nguồn sự thật dùng chung — giảm ma sát, tăng tốc độ, và giúp các tổ chức tài chính tin tưởng lẫn nhau hơn. Điều đó có giá trị thật, nhưng đó không phải là một cuộc cách mạng về quyền sở hữu hay phi tập trung hóa.
Điểm mù thứ hai đến từ chính người đưa ra dự báo. Goldman Sachs vừa là bên phân tích, vừa có thể là bên tư vấn cho các thương vụ gọi vốn hoặc chứng khoán hóa của Figure trong tương lai. Tôi không nói rằng họ thiếu khách quan. Nhưng sau 26 năm quan sát thị trường, tôi biết rằng những báo cáo lạc quan về một công ty chưa niêm yết thường đi kèm với một mục tiêu kinh doanh ở phía sau. Người ta không nên đọc một trang phân tích cổ phiếu như một chân lý, nhất là khi cổ phiếu đó chưa tồn tại trên sàn giao dịch nào.
Tôi đang chờ đợi điều gì? Tôi muốn thấy báo cáo tài chính của Figure, hoặc hồ sơ gửi lên SEC trong trường hợp họ nộp đơn IPO. Tôi muốn so sánh tốc độ tăng trưởng cho vay với biến động của chu kỳ lãi suất. Nếu Figure lập kỷ lục mới trong một môi trường lãi suất cao, đó là một dấu hiệu thật sự về nhu cầu. Còn nếu họ lập kỷ lục vì họ hạ chuẩn tín dụng để đẩy doanh số, thì EPS của Goldman Sachs sẽ trở thành một mảnh giấy bay trong cơn gió.
Câu hỏi lớn nhất không phải là 'Figure có phải là tương lai của ngân hàng không?'. Câu hỏi nên là: nếu Figure thành công, liệu chúng ta còn cần một blockchain công khai cho tài chính truyền thống nữa không? Hay Wall Street sẽ chọn sổ cái riêng của họ, với những validator họ kiểm soát, và gọi nó là 'blockchain' cho vừa tai.
Tôi không có câu trả lời. Nhưng tôi biết một điều: trong một thị trường đi ngang, thứ có giá trị nhất không phải là tin tức, mà là khả năng phân biệt giữa một cải tiến thật và một câu chuyện được viết ra để bán. Và với một công ty vừa nhận được sự chú ý từ Goldman Sachs, câu chuyện luôn đẹp hơn con số. Hãy chờ đợi con số.
