Hiệp hội Blockchain Hoa Kỳ khởi kiện tiểu bang Illinois vì luật thuế tài sản số gây tranh cãi
Ngày 15 tháng 10, Digital Chamber – tổ chức vận động hàng đầu của ngành công nghiệp blockchain và tài sản số tại Hoa Kỳ – đã chính thức đệ đơn kiện lên Tòa án Liên bang, nhằm ngăn chặn đạo luật thuế HB 5798 của tiểu bang Illinois có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2027. Đây được xem là một trong những cuộc đối đầu pháp lý quan trọng nhất của lĩnh vực crypto trong năm nay, với khả năng tạo ra tiền lệ cho toàn bộ hệ thống thuế tiểu bang đối với tài sản số.
Nguồn cơn của vụ kiện
HB 5798, được thông qua trong kỳ họp lập pháp Illinois năm 2025, áp dụng mức thuế 0,2% đối với mọi giao dịch chuyển giao tài sản số (digital asset transfer) trong phạm vi tiểu bang. Điểm gây tranh cãi nhất là định nghĩa “giao dịch chuyển giao” quá rộng, bao gồm cả các hoạt động nội bộ như chuyển tài sản giữa các ví của cùng một người dùng, thậm chí cả các giao dịch liên quan đến lưu ký (custodial transfer). Các nhà phê bình cho rằng điều này đồng nghĩa với việc đánh thuế vào hoạt động “tự chuyển tiền” – một khái niệm chưa từng có trong luật thuế truyền thống.
Ngoài ra, đạo luật quy định mức phạt hình sự lên đến tội danh “trọng tội cấp độ 3” (Class 3 felony) cho các trường hợp vi phạm cố ý, đe dọa trực tiếp đến quyền tự do của những người tham gia thị trường. Theo Digital Chamber, việc “nhồi nhét” một điều khoản thuế phức tạp vào dự luật ngân sách mà không có tranh luận công khai thích đáng đã vi phạm quy trình lập pháp minh bạch.
Lập luận pháp lý: Vi hiến và phân biệt đối xử
Đơn kiện tập trung vào hai điểm chính:
- Vi phạm Điều khoản Thương mại Liên bang (Dormant Commerce Clause): Digital Chamber lập luận rằng HB 5798 áp đặt gánh nặng bất hợp lý lên thương mại liên tiểu bang. Mạng lưới blockchain vốn không biên giới – một giao dịch có thể được xác thực bởi các node ở nhiều tiểu bang khác nhau. Việc Illinois đánh thuế dựa trên địa điểm của người dùng (hoặc ví) tạo ra sự chồng chéo và không tương thích với các tiểu bang khác, làm gián đoạn dòng chảy của tài sản số trên toàn quốc.
- Vi phạm Điều khoản Bảo vệ Bình đẳng (Equal Protection Clause): Luật đối xử với tài sản số khác biệt so với các tài sản tài chính truyền thống như trái phiếu hoặc chứng khoán ghi sổ, mặc dù về bản chất kinh tế chúng có chức năng tương tự. “Tại sao chuyển một đồng stablecoin từ ví này sang ví khác lại phải chịu thuế, trong khi chuyển khoản ngân hàng nội bộ lại không?” – trích từ văn bản kiện.
Phản ứng từ ngành và giới phân tích
Sheila Warren, Giám đốc điều hành của Digital Chamber, tuyên bố: “Chúng tôi không phản đối thuế công bằng, nhưng chúng tôi phản đối các chính sách được xây dựng trên sự thiếu hiểu biết về công nghệ. Luật này sẽ giết chết sự đổi mới tại Illinois và tạo ra một tiền lệ nguy hiểm cho các tiểu bang khác.”
Các chuyên gia pháp lý nhận định rằng vụ kiện có thể mất nhiều năm mới có phán quyết cuối cùng, nhưng nó đã gửi một tín hiệu mạnh mẽ: ngành công nghiệp crypto sẵn sàng chiến đấu đến cùng để bảo vệ “nguyên tắc trung lập công nghệ” (technology neutrality) trong hệ thống thuế.
Một nhà phân tích tại Prague Labs, người yêu cầu giấu tên, nhấn mạnh: “Đây không chỉ là chuyện 0,2% phí. Nếu Illinois thắng, các tiểu bang có thâm hụt ngân sách lớn như California hay New York sẽ ngay lập tức sao chép mô hình này. Ngành công nghiệp sẽ phải đối mặt với một cuộc chiến tranh du kích về thuế trên khắp 50 tiểu bang.”
Rủi ro chiến lược và cơ hội song hành
Hiện tại, Song song với vụ kiện, một dự luật bãi bỏ HB 5798 đang được đệ trình lên cơ quan lập pháp Illinois. Nếu dự luật này được thông qua, vụ kiện có thể trở nên vô nghĩa. Tuy nhiên, Digital Chamber cho rằng lựa chọn lập pháp là không chắc chắn và lựa chọn tư pháp mới mang tính răn đe lâu dài.
Trong khi đó, các công ty crypto có hoạt động tại Illinois đã bắt đầu tính đến các phương án dự phòng: chuyển dịch vụ ra khỏi tiểu bang, tăng phí cho người dùng Illinois, hoặc thậm chí kiện tụng riêng. “Mức độ rủi ro tăng rất cao. Chúng tôi đang xem xét các kịch bản pháp lý và kinh doanh trong trường hợp xấu nhất,” một giám đốc điều hành của một sàn giao dịch lớn (giấu tên) cho biết.
Kết luận tạm thời
Vụ kiện Digital Chamber vs. Illinois được kỳ vọng sẽ thiết lập một khuôn khổ pháp lý rõ ràng hơn về thẩm quyền thuế của tiểu bang đối với tài sản số. Nếu thành công, nó sẽ trở thành bản án mang tính bước ngoặt, khẳng định rằng blockchain – với tính chất xuyên biên giới – không thể bị đánh thuế bởi các ranh giới địa lý cứng nhắc. Nếu thất bại, ngành công nghiệp có thể phải đối mặt với một làn sóng thuế tiểu bang mới, đặt ra câu hỏi: Liệu có còn một thị trường crypto thống nhất tại Hoa Kỳ hay không?
Câu trả lời sẽ phụ thuộc vào những lập luận pháp lý sắc bén mà Digital Chamber trình bày trước tòa trong những tuần tới. Giới quan sát đang dõi theo từng bước đi.