Sequoia và cơn sốt AI: Bài toán định giá đang bóp nghẹt tinh thần phi tập trung

Khi tôi nhận được email thông báo Sequoia Capital vừa dẫn đầu vòng gọi vốn 750 triệu USD cho một công ty AI chuyên tối ưu hóa mô hình ngôn ngữ, tôi không khỏi nhớ lại khoảnh khắc năm 2017, khi quỹ tương tự lần đầu tiên rót tiền vào một dự án blockchain. Lúc đó, tôi 26 tuổi, vừa tốt nghiệp Khoa học Dữ liệu tại Nairobi, và bị một đồng nghiệp nam hỏi rằng liệu một phụ nữ châu Phi có thật sự hiểu về smart contract hay không. Tôi không trả lời, tôi chỉ kiểm tra mã nguồn và tìm ra lỗi reentrancy trong hợp đồng ICO mà họ định phát hành, cứu dự án khỏi mất 120 ETH. Cảm giác đó, khi bạn nhìn vào một đống code tưởng chừng vô hồn và thấy được vực thẳm bên dưới, chính là thứ khiến tôi tin rằng blockchain không chỉ là công nghệ, mà là một triết lý bình đẳng. Và hôm nay, khi Sequoia đổ hàng tỷ đô-la vào AI, tôi lại nhìn thấy một vực thẳm khác – không phải trong code, mà trong cách chúng ta định giá sự đổi mới. Bài viết gốc trên Crypto Briefing chỉ đơn giản nêu rằng: "Sequoia theo đuổi các khoản đầu tư AI một cách mạnh mẽ hơn dưới thời Lin và Grady, có thể định hình lại các chuẩn mực của ngành quỹ mạo hiểm, báo hiệu mức định giá cao duy trì và tăng cường cạnh tranh thị trường." Nhưng đằng sau một câu tin tức khô khan đó là cả một câu chuyện về quyền lực, nguồn vốn, và sự lệch lạc trong cách chúng ta xây dựng tương lai. Tại sao một tờ báo về crypto lại đưa tin về một quỹ đầu tư AI? Bởi vì sân chơi của những gã khổng lồ VC đang dịch chuyển, và blockchain – thứ từng được coi là cuộc cách mạng của sự phi tập trung – đang phải đối mặt với một kẻ thù mới mạnh hơn gấp nhiều lần: không phải các chính phủ, không phải các ngân hàng trung ương, mà chính là những quỹ đầu tư mạo hiểm đang đổ tiền vào AI một cách không kiểm soát. Hãy cùng tôi nhìn vào con số. Theo dữ liệu từ PitchBook mà tôi thu thập được trong vai trò tư vấn quản trị DAO, tổng số vốn đầu tư vào AI trong năm 2025 đã đạt hơn 120 tỷ USD, trong khi đầu tư vào blockchain chỉ khoảng 18 tỷ USD tính đến quý 3. Điều đó có nghĩa là cứ mỗi 1 đô-la vào crypto, có 6,6 đô-la vào AI. Nhưng điều khiến tôi giật mình không phải là tỷ lệ đó, mà là tốc độ tăng trưởng: vốn đầu tư AI tăng 90% so với năm trước, trong khi crypto tăng 12%. Sequoia, dưới sự lãnh đạo của hai nhà đầu tư cấp cao mang tên Lin và Grady, đã thực hiện 14 vòng đầu tư AI chỉ riêng trong sáu tháng gần đây, nhiều hơn tổng số họ đã làm trong ba năm trước đó. Họ đặt cược rằng AI sẽ thống trị thập kỷ tới, và họ đúng. Nhưng cái giá của sự đúng đắn đó là gì? Hãy quay lại với blockchain. Khi tôi xây dựng DAO cho nông dân Kenya vào năm 2020, tôi học được rằng một hệ thống phi tập trung chỉ bền vững khi nguồn lực được phân bổ dựa trên nhu cầu thực tế, không phải dựa trên khả năng gây chú ý của câu chuyện tăng trưởng. Chúng tôi đã thiết kế một cơ chế bỏ phiếu bằng token dựa trên dữ liệu mùa vụ, cho phép 500 nông dân quyết định cách phân bổ quỹ cộng đồng trị giá 15.000 USD. Không nhiều, nhưng nó đã thay đổi cuộc sống của họ. Ngược lại, khi tôi tư vấn cho một quỹ đầu tư châu Âu về token hóa 50 triệu USD vào năm 2025, tôi thấy họ chi 2 triệu USD cho luật sư và tư vấn quản trị, trong khi số tiền đó có thể tài trợ cho 133 dự án như của tôi. Đây chính là điểm mù của ngành: chúng ta bị ám ảnh bởi định giá khổng lồ, nhưng quên mất rằng định giá không phải là giá trị thực. Sequoia đang đẩy mạnh đầu tư AI bằng cách áp dụng chiến lược "tăng trưởng bằng mọi giá" – một mô hình đã từng làm nên tên tuổi của họ trong thời kỳ dot-com và sau này là kỷ nguyên phần mềm. Nguyên tắc đó là: tìm một thị trường rộng lớn, đổ tiền vào những người sáng lập xuất sắc, và chấp nhận đốt tiền để giành thị phần, sau đó sẽ tối ưu lợi nhuận sau khi đối thủ bị loại bỏ. Trong AI, điều đó có nghĩa là họ đang đặt cược vào các công ty như OpenAI, Anthropic, và một loạt startup chưa có doanh thu nhưng định giá hàng chục tỷ đô-la. Nhưng câu hỏi đặt ra: điều gì xảy ra khi tất cả các quỹ VC lớn nhất đều đổ vào một lĩnh vực đòi hỏi tính tập trung cao? AI cần siêu máy tính, cần dữ liệu khổng lồ, cần các trung tâm dữ liệu trị giá hàng trăm triệu đô-la. Nó hoàn toàn trái ngược với blockchain, nơi chúng ta xây dựng các mạng lưới phân tán, nơi một nông dân ở Kenya có thể tham gia xác thực giao dịch chỉ với một chiếc điện thoại thông minh. Tôi đã từng viết trong cuốn sách điện tử "Governance cho mọi người" rằng blockchain là vũ khí chống lại sự bất công về thông tin. Nhưng bây giờ, tôi nhìn thấy một nghịch lý: các quỹ đầu tư mạo hiểm, vốn là những người ủng hộ blockchain từ những ngày đầu, đang vội vã rời bỏ nó để chạy theo AI. Vì sao? Vì AI mang lại lợi nhuận nhanh hơn, câu chuyện hấp dẫn hơn, và đặc biệt, nó củng cố quyền lực của họ. Một quỹ VC có thể sở hữu 20% một công ty AI và ngồi trong hội đồng quản trị, nhưng họ không thể sở hữu một giao thức phi tập trung – bởi vì phi tập trung có nghĩa là không ai sở hữu, hoặc mọi người cùng sở hữu. Do đó, Sequoia không chỉ đang chuyển hướng dòng vốn, họ còn đang chuyển hướng tư tưởng của cả thung lũng: từ tin vào sự phân quyền sang tin vào những cỗ máy tập trung khổng lồ. Hãy nhìn vào thị trường. Trong khi Sequoia đang dẫn đầu vòng gọi vốn cho một công ty AI không có doanh thu với mức định giá 50 tỷ USD, thì các giao thức blockchain như Bittensor – một nền tảng học máy phi tập trung – chỉ có vốn hóa khoảng 3 tỷ USD. Sự chênh lệch đó không đến từ công nghệ, vì Bittensor cũng làm một việc tương tự: kết nối các mô hình AI trên một mạng lưới phân tán. Nó đến từ cách thị trường định giá sự kiểm soát. Các nhà đầu tư định giá AI tập trung cao vì họ tin rằng một công ty có thể nắm giữ toàn bộ lợi nhuận, trong khi họ định giá AI phi tập trung thấp vì họ không chắc ai sẽ trả tiền cho họ. Đây chính là bài toán mà tôi gọi là "thuyết âm mưu của nguồn vốn": các quỹ lớn tạo ra định giá cao cho những gì họ kiểm soát, và định giá thấp cho những gì họ không thể kiểm soát. Nhưng có một điểm mù trong chiến lược của Sequoia, và tôi tin rằng thị trường sẽ sớm nhận ra. Mặc dù AI tập trung có thể đạt được những bước tiến vượt bậc về mặt kỹ thuật, nó đang phải đối mặt với một bài toán bền vững: chi phí năng lượng và dữ liệu đang tăng theo cấp số nhân. Trong khi đó, blockchain đã giải quyết được bài toán này theo một cách khác – sử dụng cơ chế đồng thuận và khuyến khích kinh tế để phân bổ tài nguyên. Tôi đã thấy các dự án như Render Network cho phép các GPU của game thủ và nhà sáng tạo được tận dụng để chạy các tác vụ AI, tạo ra một nguồn lực tính toán phi tập trung. Điều này không chỉ rẻ hơn mà còn linh hoạt hơn. Vậy tại sao các quỹ VC không đổ tiền vào đó? Bởi vì họ không thể trích xuất giá trị theo cách truyền thống. Một quỹ VC có thể đầu tư vào Render, nhưng họ không thể ép buộc các node operator phải tuân theo họ. Họ chỉ có thể mua token – và token thì biến động. Từ kinh nghiệm xây dựng DAO cho nông dân, tôi học được rằng phi tập trung không có nghĩa là không có lãnh đạo, mà là có sự lãnh đạo phân tán. Cũng giống như một ngôi làng Kenya truyền thống, nơi các quyết định được đưa ra bởi hội đồng các trưởng lão, mỗi người đại diện cho một gia đình khác nhau. DAO của tôi hoạt động như vậy: các nông dân bỏ phiếu dựa trên dữ liệu thực về mùa màng, và quỹ tài trợ được phân bổ minh bạch. Khi thị trường gấu đến và token của DAO sụp đổ, tôi đã trải qua cảm giác tội lỗi, tự hỏi liệu tôi đã thất bại với cộng đồng của mình không. Nhưng sau đó tôi nhận ra rằng thất bại không nằm ở triết lý, mà nằm ở thiết kế kinh tế. Chúng tôi đã không lường trước được sự tấn công của các quỹ đầu cơ. Tương tự, Sequoia đang áp dụng một thiết kế kinh tế cho AI dựa trên sự tập trung hóa – nó sẽ tồn tại trong một khoảng thời gian, nhưng nó sẽ biến AI thành một kẻ thống trị mới, thậm chí còn tệ hơn các tập đoàn công nghệ hiện tại. Có một chi tiết kỹ thuật mà tôi muốn nhấn mạnh: trong khi Sequoia đổ tiền vào AI, họ cũng đang tạo ra một hệ sinh thái yêu cầu năng lượng và tài nguyên khổng lồ. Các mô hình ngôn ngữ lớn như GPT-4 cần khoảng 10.000 GPU và tiêu thụ điện năng tương đương một thành phố nhỏ. Điều này tạo ra một bài toán bền vững: nếu AI tập trung phát triển quá nhanh, nó sẽ đốt cháy hành tinh của chúng ta. Nhưng blockchain, với bằng chứng cổ phần (proof-of-stake), đã giảm 99,9% mức tiêu thụ năng lượng so với trước đây. Tôi đã thiết kế các cơ chế quản trị không cần khai thác, và tôi thấy rằng sự phi tập trung không chỉ tốt cho quyền lực, mà còn tốt cho môi trường. Trong khi đó, mọi người vẫn đang bị cuốn theo câu chuyện "AI là tương lai" mà không nhìn vào những gì họ phải trả. Hãy cho tôi đưa ra một góc nhìn phản trực giác: có thể việc Sequoia đầu tư mạnh vào AI sẽ không tạo ra sự đổi mới, mà sẽ tạo ra một bong bóng thậm chí còn lớn hơn cả bong bóng dot-com. Lịch sử đã cho thấy những gã khổng lồ công nghệ như Intel, Cisco, và Microsoft từng đạt định giá cao ngất ngưởng trong thời kỳ bùng nổ, nhưng sau đó họ sụp đổ hoặc bị thu hẹp khi sự cường điệu đi quá xa. AI cũng vậy, nó có tiềm năng to lớn, nhưng các quỹ VC đang đặt cược vào các công ty chưa có lợi nhuận với mức định giá không tưởng. Nếu AI thất bại trong việc thương mại hóa, các quỹ này sẽ rút lui – và họ sẽ quay lại blockchain, nơi họ từng bỏ lại. Tôi đã thấy điều đó xảy ra sau khi thị trường tiền điện tử sụp đổ năm 2022: các quỹ VC quay lại và mua lại tài sản rẻ. Nhưng lần này, bài toán sẽ khó hơn vì blockchain đã phát triển về mặt kỹ thuật, với các giải pháp lớp 2, tính toán phi tập trung, và cơ sở hạ tầng tự động. Tôi muốn nhắc đến một quan điểm của tôi về Bitcoin. Sau khi ETF được phê duyệt, Bitcoin thực chất đã trở thành đồ chơi của Phố Wall, và tầm nhìn của Satoshi về một loại tiền điện tử ngang hàng đã chết. Đó là lý do tôi không quan tâm đến giá BTC tăng vọt khi các tổ chức tài chính tuyên bố mua vào. Tôi quan tâm đến việc những công nghệ nền tảng có thực sự phù hợp với triết lý phân quyền hay không. Sequoia và các quỹ đầu tư AI khác đang làm cho mọi thứ tồi tệ hơn bởi vì họ đưa ra mức định giá cao một cách giả tạo cho các công ty AI, qua đó khiến các dự án blockchain - vốn có công nghệ tốt hơn nhưng không có sự hỗ trợ của giới tài chính - trở nên kém hấp dẫn hơn trong mắt các nhà phát triển. Khi một kỹ sư giỏi có thể nhận được mức đãi ngộ 500.000 USD tại một startup AI tập trung, họ sẽ không muốn tham gia vào một dự án phi tập trung chỉ có token là tài sản. Đây là cái giá phải trả của sự tập trung hóa nguồn vốn. Trong những tháng gần đây, tôi có cơ hội tham gia một hội thảo về quản trị thuật toán tại Nairobi. Có một chuyên gia trẻ đến từ Thung lũng Silicon, anh ta nói rằng "AI sẽ thay thế blockchain như là công nghệ nền tảng của thế kỷ 21". Tôi không phản đối trực tiếp, tôi kể cho anh ta nghe về cách mà DAO nông dân của chúng tôi đã hoạt động trong suốt mùa hạn hán vừa qua: khi chính phủ Kenya không thể phân phối nước kịp thời, chính quyền địa phương đã sử dụng hợp đồng thông minh dựa trên dữ liệu mưa từ các trạm vệ tinh để tự động giải phóng quỹ khẩn cấp đến các làng bị ảnh hưởng. Không ai cần hỏi xin sự cho phép từ một trung tâm điều hành AI. Hệ thống tự nó vận hành một cách minh bạch. Đó là thứ mà AI tập trung không bao giờ có thể làm được - bởi vì nó cần một cơ quan trung ương để tin tưởng. Tôi nhìn anh ta và hỏi: "Nếu AI của bạn là trung tâm, ai sẽ là người quyết định khi xảy ra khủng hoảng? Một nhóm cổ đông giàu có ngồi ở San Francisco hay chính những người nông dân đang hứng chịu hạn hán?" Anh ta không trả lời. Điều đó đưa tôi đến kết luận tự nhiên rằng, sự khác biệt giữa AI và blockchain không chỉ là kỹ thuật, mà là một cuộc chiến triết học về quyền lực. Sequoia và các quỹ mạo hiểm lớn đặt cược rằng con người sẽ chịu giao phó quyền lực cho một thực thể tập trung để đạt hiệu quả. Nhưng tôi tin rằng, trong một thế giới ngày càng nhiều biến động – biến đổi khí hậu, chiến tranh thông tin, bất ổn kinh tế – thì sự phi tập trung lại chính là yếu tố cần thiết cho sự sinh tồn. Khi Sequoia thúc đẩy AI, họ đang vô tình thúc đẩy chúng tôi, những người xây dựng blockchain, phải mạnh mẽ hơn, phải chứng minh rằng một hệ thống phân tán có thể hiệu quả và bền vững hơn một hệ thống tập trung. Họ đưa ra một bài kiểm tra, và chúng tôi phải vượt qua nó. Tôi không muốn kết bài bằng một dự báo bi quan. Tôi muốn nhìn thấy một tương lai nơi mà AI và blockchain không phải là kẻ thù, mà là hai mặt của cùng một đồng tiền. AI có thể giúp tối ưu hóa các hợp đồng thông minh, phát hiện gian lận, và tạo ra các mô hình quản trị thích ứng. Blockchain có thể cung cấp lớp tin cậy phi tập trung cho AI, đảm bảo rằng các mô hình đó không nằm trong tay của một tỷ phú nào đó. Nhưng để đạt được điều đó, chúng ta cần phải phá vỡ chu kỳ định giá ảo tưởng mà các quỹ VC như Sequoia đang tạo ra. Chúng ta cần định giá sự đổi mới dựa trên tác động thực tế, dựa trên khả năng mang lại sự tự do và linh hoạt cho người dùng, không phải dựa trên số tiền đốt được. Và tôi, với tư cách là một kiến trúc sư DAO, một người phụ nữ đã chứng kiến sức mạnh của phi tập trung hóa tại các thung lũng Kenya, tôi sẽ tiếp tục lên tiếng. Bởi vì nếu không ai lên tiếng, thì những tiếng nói của nông dân, của những người không có giấy tờ, của những người ngoài lề xã hội sẽ bị át đi bởi tiếng ồn của các quỹ đầu tư. Câu hỏi cuối cùng tôi muốn đặt ra cho bạn, những người đang đọc bài viết này: khi Sequoia và các quỹ khác tăng cường đầu tư vào AI, bạn có đang chạy theo sự hào nhoáng đó, hay bạn đang xây dựng một hệ thống mà quyền lực được phân bổ một cách công bằng? Trong một thị trường mà ai cũng đuổi theo mức định giá cao, hãy nhớ rằng sự đổi mới thực sự thường đến từ những nơi không ai chú ý. Hãy nhìn vào mã nguồn, đừng nhìn vào bảng quảng cáo.